साझा अर्थ संवाददाता
१८ साउन २०८२, आइतवार
काठमाडाैः अमेरिकाको डोनाल्ड ट्रम्प प्रशासनले देशको सबैभन्दा पुरानो हार्वर्ड विश्वविद्यालयको फण्डिंग रोकिदिएको छ र यहाँ विदेशी विद्यार्थीहरूको प्रवेशमा पनि रोक लगाउने प्रयास गरिँदै छ। यसले विश्वविद्यालयको स्वतन्त्रता र स्वायत्तताको बारेमा अमेरिकामा बहस सुरु भएको छ। यसैबीच हार्वर्डको स्थापना कसरी भएको थियो भन्ने पनि हेर्नुपर्छ।
अमेरिकाको हार्वर्ड विश्वविद्यालयको स्थापना सन् १६३६ मा भएको थियो। अमेरिका र विश्वभरिको सबैभन्दा प्रतिष्ठित यूनिभर्सिटी हार्वर्ड फेरि चर्चामा छ। डोनाल्ड ट्रम्प प्रशासनको विदेश विभागले यसको जाँच गरिरहेको छ। यस जाँचको नाममा हार्वर्डमा राजनीतिक विचारहरू त्याग्न दबाब दिइँदै छ। अमेरिकी सरकारले आफ्नो इमिग्रेशन कार्यक्रमअन्तर्गत अन्य देशका विद्यार्थी र शोधकर्ताहरूलाई वीजा दिन्छ। अब यो जाँचले हार्वर्ड यस कार्यक्रमको लागि अयोग्य भन्ने सिद्ध गर्न खोजिएको छ, किनभने यो विभिन्न राजनीतिक विचारहरू र अभिव्यक्ति स्वतन्त्रतालाई प्रश्रय दिन्छ।
हार्वर्ड क्याम्पसमा इजरायलको गाजा आक्रमण विरुद्ध प्रदर्शनले ट्रम्प प्रशासनलाई रिसाएको छ। उनले हार्वर्डलाई दिइने फेडरल फण्डबाट २.६ अर्ब डलर काटिदिएका छन्। यहाँका यहूदीविरोधी विचारहरू रोक नलगाउने र फिलिस्तीन समर्थकहरूलाई बढावा दिने आरोप लगाइएको छ। तर वास्तविकता के हो भने, अमेरिका नै अस्तित्वमा नआउँदै हार्वर्डको स्थापना भएको थियो। यसको जन्म नै शैक्षिक क्रान्तिको विचारधारासँग भएको थियो।
अमेरिका अस्तित्वमा नआएको बेला, जर्ज वाशिंगटनको जन्म नभएको बेला, चार्ल्स नदीको किनारमा केही साहसी अंग्रेजहरूले एक क्रान्तिकारी सपना देखे। उनीहरूले कलेज बनाउन खोजे—एउटा यस्तो संस्था जसले ज्ञान बढाउँछ र यसलाई आउँदा पुस्ताहरूसम्म पुगाउँछ। यही विचारले हार्वर्ड विश्वविद्यालयको नींव राख्यो। यो अमेरिकाको सबैभन्दा पुरानो विश्वविद्यालय हो, अमेरिका भन्दा पनि पुरानो। आज हार्वर्ड शिक्षामा उत्कृष्टता र वैश्विक प्रतिष्ठाको प्रतीक हो। यसको सम्पत्ति ५३.२ बिलियन डलर छ। धेरै राष्ट्रपति, नोबेल पुरस्कार विजेता यहाँका विद्यार्थी रहेका छन्। यो विशाल संस्था कहिले न्यू इंग्ल्यान्डको जंगलमा एउटा लक्काको भवनबाट सुरु भएको थियो।
हार्वर्ड विश्वविद्यालयको स्थापना सन् १६३६ मा भएको थियो। म्यासाचुसेट्स बे कलोनीका धार्मिक नेताहरूले भविष्यमा शिक्षित पादरीहरूको कमी हुने डरले "न्यू कलेज" को स्थापना गरे। सन् १६३८ मा जन हार्वर्ड नामक एक अंग्रेज पादरीले आफ्नो ३२० पुस्तकहरू र आधा सम्पत्ति कलेजलाई दान दिए। यो दान यति महत्त्वपूर्ण थियो कि कलेजको नै नाम बदलेर हार्वर्ड कलेज राखियो। हार्वर्डको उद्देश्य केवल पैसा र पुस्तक थिएन—यो विश्वास, नैतिकता र समाज निर्माणको बारेमा थियो।
हार्वर्डले अमेरिकामा पहिलो प्रिन्टिङ प्रेस स्थापना गर्यो। सन् १६५० सम्म यसको आफ्नै शासन पत्र (चार्टर) थियो। अहिले हार्वर्डमा विद्यार्थीहरू डाटा साइन्स, साहित्य, राजनीति र न्यूरोसाइन्स जस्ता विषयहरू पढ्छन्, तर त्यतिबेला धर्म, ल्याटिन, ग्रीक र तर्कशास्त्र नै प्रमुख थिए।
२०औँ शताब्दीमा हार्वर्डले महिला, यहूदी, क्याथोलिक र अश्वेत विद्यार्थीहरूलाई प्रवेश दिन थाल्यो। सन् १९९९ मा र्याडक्लिफ कलेज (महिलाहरूको लागि) हार्वर्डसँग पूर्ण रूपमा विलय भयो। आज हार्वर्ड विश्वभरका १५० भन्दा बढी देशका विद्यार्थीहरूको घर हो। यो नस्ल, समानता, अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता र अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिको बहसको केन्द्र पनि हो।
हाल, ट्रम्प प्रशासनले गाजा युद्ध विरोधी प्रदर्शनहरूको कारण हार्वर्डको फण्ड काट्ने धम्की दिएको छ। हार्वर्डले सरकारको आदेश मान्न अस्वीकार गरेपछि, प्रशासनले यसको अनुदान रोकिदिएको छ। हार्वर्डले सरकार विरुद्ध मुद्दा पनि दायर गरेको छ। यसले शैक्षिक स्वतन्त्रता र विश्वविद्यालयको स्वायत्तताको बहस फेरि जीवित बनाएको छ।
हार्वर्डको इतिहासले देखाउँछ कि शिक्षा केवल ज्ञान दिने होइन, समाज राष्ट्र निर्माणको आधार हो। हार्वर्ड अमेरिकाको इतिहासको एउटा जीवित प्रतिकृति हो—जहाँ परिवर्तन, संघर्ष र प्रगतिको कथा बसेको छ।
नवभारत टाइम्समा सूर्यकान्त पाठक द्वारा लेखिएकाे लेखका अाधारमा तयार गरीएकाे सामग्री
